Na falach kultury (Odcinek 10): Poezja ma głos
W 10. wydaniu audycji Kołobrzeskiego Instytutu Kultury i Promocji „Na falach kultury” na antenie Radia Kołobrzeg gościnią Piotra Rybczyńskiego jest Emanuela Czeladka – wiceprezeska Stowarzyszenia Kołobrzeskich Poetów, poetka oraz inicjatorka akcji edukacyjno-artystycznych w mieście.
Poezja bywa określana mianem krzyku duszy i odważnego uzewnętrznienia emocji, wymagającego przełamania lęku przed oceną i krytyką. Jak sprawić, by młodzi ludzie nie zrażali się do wierszy pod wpływem sztywnych szkolnych schematów i pytania „co poeta miał na myśli”? Jaką rolę w integracji środowiska poetyckiego odgrywa Stowarzyszenie Kołobrzeskich Poetów działające nieprzerwanie od ponad dwóch dekad?
Część I: Przełamać szkolne schematy i dać głos młodym
Piotr Rybczyński: Dzień dobry Państwu, witamy w kolejnej audycji „Na falach kultury”. Przy mikrofonie Piotr Rybczyński, a naszym gościem jest Emanuela Czeladka, wiceprezeska Stowarzyszenia Kołobrzeskich Poetów. Dzień dobry!
Emanuela Czeladka: Dzień dobry Panie Redaktorze, dzień dobry Państwu!
Piotr Rybczyński: Dawno na naszych falach nie słuchaliśmy o tym, co dzieje się w Stowarzyszeniu Kołobrzeskich Poetów. Jest świetna okazja, żeby to nadrobić. Nasi słuchacze mogą być spokojni – istniejecie i działacie bardzo prężnie.
Emanuela Czeladka: Jak najbardziej uspokajamy! W Stowarzyszeniu dzieje się niezmiennie sporo. Choć nie zawsze są to spektakularne akcje, to niedawno, podczas letniego Festiwalu I Sea You, można nas było zobaczyć przy promowaniu kołobrzeskiej poezji. Obecnie pracujemy nad wydaniem trzech debiutanckich tomików członków naszego stowarzyszenia. Będą to książki poetyckie autorki Moniki Musiatowicz, Zbigniewa Bąka oraz Marzeny Lubszczyk.
Piotr Rybczyński: Pojawia się naturalne pytanie o kondycję współczesnej poezji w Kołobrzegu. Czy młodzi ludzie garną się do tego, aby odnajdywać siebie i swoje powołanie w pisaniu wierszy?
Emanuela Czeladka: Jeśli chodzi o kondycję, jestem spokojna. Istniejemy od ponad dwudziestu lat, więc poezja trzyma się w naszym regionie mocno. Spotykamy się co tydzień w czwartki, co pokazuje, że zapotrzebowanie na tego typu twórcze relacje jest wciąż żywe. Jeśli chodzi o młodzież – chęć tworzenia jest duża, ale tradycyjna forma stowarzyszenia ze starszą średnią wieku nie zawsze młodym odpowiada. Młodzi wolą przebywać we własnym gronie. Wiersz jest czynnością intymną, a przelanie emocji na papier i poddanie ich krytyce wymaga odwagi – zwłaszcza w nastoletnim wieku.
Piotr Rybczyński: Poezja to krzyk duszy. Skoro jednak należymy do stowarzyszenia poetów, to nie po to, by chować teksty do szuflady. Chcemy wyjść z twórczością na zewnątrz. To wymaga przełamania lęku i odwagi. Starasz się dokonać tego przełomu u młodzieży?
Emanuela Czeladka: Tak, prowadząc od dwóch lat projekt pod nazwą „Poezja żywa”, staram się pokazać młodym ludziom, że poezja to coś więcej niż tylko to, czego uczą się w szkole. Szkoła kojarzy się im najczęściej z tekstem rymowanym i wiecznym pytaniem: „Co poeta miał na myśli?”. Odrzucamy te schematy! Skupiamy się na samym tekście i na tym, że jego forma może być zupełnie dowolna – od tekstów tradycyjnych po formy graficzne. Uświadamiamy młodym, że słowo ma swoją wagę: może dodać otuchy, ale może też ranić. Słowo ma znaczenie.
Piotr Rybczyński: Słowo ma swoją wagę. Wspomniałaś o lęku przed krytyką, ale konstruktywna krytyka jest niezbędna, jeśli chce się szlifować warsztat literacki.
Emanuela Czeladka: Oczywiście! Krytyka – zwłaszcza ta konstruktywna – jest wyczekiwana, bo przecież nie piszemy wyłącznie do szuflady. Co ciekawe, młodzi ludzie wbrew pozorom chętniej proszą o krytykę i lepiej ją znoszą niż dorośli. Bardzo chcą się uczyć i rozwijać. Widać z miesiąca na miesiąc, jak ich teksty dojrzewają razem z nimi.
Piotr Rybczyński: Szukają nowych form wyrazu i ewoluują. Muszę szczerze przyznać, że sam mam chyba pewne traumy z czasów szkoły podstawowej, kiedy za własną, subiektywną interpretację wiersza białego słyszało się: „Siadaj Rybczyński, dwójka”. W ten sposób łatwo zrazić młodego człowieka do literatury na całe życie.
Emanuela Czeladka: Nie chciałabym obwiniać nauczycieli, którzy musieli realizować odgórne normy i przygotowywać uczniów do egzaminów i matury. Dlatego właśnie projekt „Poezja żywa” nie jest kolejną lekcją języka polskiego. Uczymy się tam rozmawiać o tym, co dany tekst w nas porusza, jak go w sobie przepracowujemy. Każdy człowiek wnosi inny filtr własnych doświadczeń, co dla samego autora jest niezwykle cennym sygnałem zwrotnym.
Piotr Rybczyński: Najgorsza w sztuce jest obojętność. Gdzie i kiedy można Was spotkać?
Emanuela Czeladka: Spotkać nas można w Laboratorium Kultury Adebar. Jestem tam stałą bywalczynią. Z czasem okazało się, że sama poezja to za mało – młodzież zaczęła przynosić opowiadania, fragmenty powieści i debiutanckie książki. W ten sposób powstała Pracownia Słowa Żywego. To młodzi decydują o jej kształcie – zajmują się mediami społecznościowymi, organizują debaty (np. o zagrożeniach w sieci), prowadzą spotkania z rówieśnikami z pasją oraz piszą recenzje ze spektakli, koncertów i seansów kinowych.
Piotr Rybczyński: Czyli wychowujecie świadomych odbiorców kultury. Tu kończymy część pierwszą naszej rozmowy.
Część II: 80 lat kołobrzeskiej literatury i droga do PSK 2028
Piotr Rybczyński: Wracamy do drugiej części audycji „Na falach kultury”. Przy mikrofonie Piotr Rybczyński, a moim gościem jest Emanuela Czeladka ze Stowarzyszenia Kołobrzeskich Poetów. W pierwszej części wspomnieliśmy o trzech zbiorkach poetyckich. Kiedy możemy spodziewać się ich promocji?
Emanuela Czeladka: Trzy książki poetyckie debiutantów z naszego stowarzyszenia zostaną wydane pod koniec tego roku. Spotkania autorskie i wydarzenia promocyjne odbędą się w przyszłym roku. Będą one rozłożone w czasie, a już teraz serdecznie zapraszam wszystkich mieszkańców do śledzenia naszych zapowiedzi.
Piotr Rybczyński: Jak można dołączyć do Stowarzyszenia Kołobrzeskich Poetów i ilu członków liczy grupa?
Emanuela Czeladka: Oficjalnie zapisanych członków jest około dwudziestu, ale nasza formuła jest otwarta. Przychodzą do nas również sympatycy poezji – osoby, które same nie piszą, ale lubią słuchać i przebywać w tym środowisku. Nie liczy się sucha statystyka, lecz zaangażowanie. Co tydzień na czwartkowych spotkaniach gromadzi się od 5 do 10 osób. Spotykamy się w Miejskiej Bibliotece Publicznej przy ul. Frankowskiego w czwartki w godzinach od 17:00 do 19:00. Często odwiedzają nas także kuracjusze przebywający w kołobrzeskich sanatoriach, dzieląc się swoją twórczością.
Piotr Rybczyński: Formuła jest więc niezwykle otwarta i dynamiczna. Przed nami wyjątkowe wyzwanie – tytuł Polska Stolica Kultury 2028. Jak słowo pisane wpisze się w ten program?
Emanuela Czeladka: Aspekt literacki będzie bardzo mocno zaznaczony. W planie obchodów Polski Stolicy Kultury 2028 to właśnie luty będzie miesiącem dedykowanym literaturze. Jako Stowarzyszenie przygotowujemy wyjątkowy projekt – monografię i antologię stanowiącą całościowe podsumowanie 80-letniej historii literatury i poezji na ziemi kołobrzeskiej od 1945 roku.
Piotr Rybczyński: To ogromna, pozytywistyczna praca u podstaw – zebrać, usystematyzować i udokumentować dorobek literacki kilku pokoleń osadników i twórców.
Emanuela Czeladka: Dokładnie tak. Wymaga to pogłębionej kwerendy, ale do tej pory nikt takiego podsumowania nie stworzył. Ludzie, którzy przybyli do Kołobrzegu po 1945 roku w trudnych i pionierskich czasach, szukali nie tylko schronienia i pracy, ale również tworzyli poezję. To dowodzi, że sztuka i słowo są człowiekowi niezbędne do życia. Chcemy pokazać, jak ta poezja zmieniała się na przestrzeni ponad 80 lat.
Piotr Rybczyński: Poezja odnajduje się w każdej przestrzeni – od biblioteki i Adebaru po Muzeum, Latarnię Morską czy Basztę Lontową.
Emanuela Czeladka: Literatura nie zna granic! Bardzo dziękuję za rozmowę.
Piotr Rybczyński: Dziękuję ślicznie i do usłyszenia w kolejnych wydaniach audycji „Na falach kultury”.
Zapraszamy do regularnego śledzenia audycji Kołobrzeskiego Instytutu Kultury i Promocji na antenie Radia Kołobrzeg:
- 🎙️ Premiera: w każdą środę o godzinie 10:05
- 🔁 Powtórka: w środy o godzinie 17:05
- 🌐 Wersja tekstowa i multimedia: do przeczytania i obejrzenia na portalu informacje.kolobrzeg.pl
Bądź na bieżąco z przygotowaniami Kołobrzegu do roli Polskiej Stolicy Kultury 2028 i odkrywaj kulturalny krajobraz naszego miasta!
