Wczesnośredniowieczny wrak z Parsęty w muzeum
Od 7 września w Muzeum Miasta Kołobrzeg można oglądać dwa wyjątkowe zabytki związane z wczesnośredniowiecznym szkutnictwem – drewniane gniazdo steru oraz stępkę jednostki pływającej odnalezionej w korycie Parsęty.
Historia odkrycia sięga 2018 roku. Podczas wyjątkowo suchego lata i bardzo niskiego stanu wody w Parsęcie drewniane elementy wystające z rzeki zwróciły uwagę mieszkańca Kołobrzegu, Tadeusza Domańskiego, posiadającego w pobliżu ogródek działkowy. Zaintrygowany znaleziskiem wydobył z wody dwa drewniane elementy, a następnie poinformował o swoim odkryciu Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu. Na miejsce przybyli pracownicy Muzeum, którzy zabezpieczyli znalezisko i we współpracy z Jarosławem „Jerrym” Bogusławskim dokonali jego wstępnej identyfikacji. Przeprowadzono również wizje lokalną wzdłuż brzegów rzeki Parsęty. Wydobyte elementy zostały przetransportowane do Muzeum i, ze względu na konieczność zachowania odpowiednich warunków, umieszczone w wodzie. Kolejnym etapem były konsultacje z prof. Waldemarem Ossowskim, autorytetem naukowym z zakresu badań podwodnych, historii żeglugi i szkutnictwa okrętowego oraz dyrektorem Muzeum Historycznego Miasta Gdańska. Profesor Ossowski stwierdził, że odkryte elementy najprawdopodobniej stanowią pozostałości wczesnośredniowiecznej łodzi: czop do mocowania wiosła sterowego lub inaczej fragment mocowanie steru do sterburty oraz duży fragment stępki, stanowiącej oś konstrukcyjną. Na obydwu przedmiotach były widoczne drewniane kołki, którymi mocowano poszczególne elementy.
Według opinii prof. Waldemara Osowskiego znalezisko należy do niezwykle rzadkich tego rodzaju zabytków, to drugi egzemplarz odkryty w Polsce. Pierwszym były elementy tzw. „łodzi z Oruni” – wraku słowiańskiej łodzi o charakterystycznym, spłaszczonym dnie, wykonanej z klepek łączonych na zakładkę. Wszystkie te fakty potwierdzały, że odkryte w korycie rzeki Parsęty drewniane fragmenty mają wyjątkową wartość naukową i historyczną. Ich przetrwanie do naszych czasów było możliwe dzięki szczególnym warunkom panującym w korycie rzeki Parsęty. Stałe nasycenie drewna wodą i ograniczony dostęp tlenu spowolniły procesy jego degradacji. Ostatecznie Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu sfinansowało specjalistyczną konserwację zabytków, którą powierzono Muzeum Archeologicznemu w Biskupinie. Cały proces trwał ponad dwa lata. Drewniane eksponaty zostały odpowiednio zabezpieczone i wzmocnione, dzięki czemu mogły po zakończeniu konserwacji powrócić do Kołobrzegu i trafić na ekspozycję.
Przez długi czas otwarte pozostawało najważniejsze pytanie – kiedy powstała jednostka, której części odnaleziono w Parsęcie? Przełom nastąpił dzięki zaangażowaniu prof. Mariana Rębkowskiego, dyrektora Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Próbki z drewnianych elementów do dalszych badań pobrał prof. Marek Krąpiec z Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie. Przeprowadził datowanie radiowęglowe metodą AMS. Uzyskane wyniki dla najmłodszych zachowanych słojów drewna wyniosły: – stępka – 917±23, – gniazdo steru – 1070±23. Różnica pomiędzy wynikami uzyskanymi dla obu elementów może wskazywać, że jednostka była eksploatowana przez dłuższy czas, a w kolejnych okresach naprawiana. Badania potwierdziły również, że oba elementy wykonano z drewna dębowego, natomiast kołki zastosowane w stępce – z drewna sosny zwyczajnej. Drewno zostało ścięte w okresie politycznego umacniania się grodu kołobrzeskiego i podboju tych terenów przez Piastów. Państwo Mieszka I sięgało jeszcze po Morze Bałtyckie, a w roku 1000 powstało biskupstwo z biskupem Reinbernem. To tu sięgała władza księcia Bolesława Chrobrego. Odnalezione w Parsęcie fragmenty jednostki pływającej są więc nie tylko wyjątkowymi przykładami dawnego rzemiosła szkutniczego. Stanowią materialne świadectwo czasów, w których Kołobrzeg był ważnym ośrodkiem nadbałtyckim, a rzeka i morze odgrywały fundamentalną rolę w komunikacji, handlu i rozwoju miasta. Po ośmiu latach od odkrycia oraz po zakończeniu specjalistycznej konserwacji i badań zabytki po raz pierwszy trafią na ekspozycję.
