„Alegoria Polski” – obraz, którego historia prowadzi na Wołyń
11 listopada 2026 roku w Sali Plafonowej Pałacu Braunschweigów w Kołobrzegu miało miejsce spotkanie poświęcone obrazowi „Alegoria Polski” z 1806 roku, znajdującemu się w zbiorach Muzeum Oręża Polskiego. Wydarzenie rozpoczął dr Robert Dziemba, który przy fortepianie wykonał pieśni patriotyczne, wprowadzając uczestników w uroczysty nastrój Narodowego Święta Niepodległości. Następnie odbył się wykład zatytułowany „Alegoria Polski” – nieznane fakty, nowe ustalenia, który poprowadziła Ewa Stefani, historyk sztuki, adiunkt Działu Zbiorów i Edukacji. Obraz, przypisywany włoskiemu malarzowi Domenicowi del Frate, jest alegorycznym przedstawieniem Polski po utracie niepodległości. Podczas spotkania przedstawiono wyniki badań nad jego autorstwem, ikonografią, jak i historią oraz możliwą proweniencją. Szczególnie interesującym wątkiem prezentacji były związki obrazu z Horochowem na Wołyniu i tamtejszą rezydencją rodziny Stroynowskich. Ważnym źródłem dla badań okazały się zapiski Walerii ze Stroynowskich Tarnowskiej z 24 maja 1806 roku, w których opisała ona alegoryczną kompozycję autorstwa włoskiego malarza Domenico del Frate, przeznaczoną do biblioteki w Horochowie. Czy opisane przez nią dzieło można utożsamiać z obrazem przechowywanym dziś w Kołobrzegu? To jeden z najciekawszych problemów badawczych związanych z jego historią, tym bardziej, że materiały źródłowe wskazują, iż to wielce prawdopodobne.
Podczas wykładu omówiono również symbolikę przedstawienia. Centralną postacią przedstawienia jest płacząca Polonia, ukazana w chwili żałoby po utracie niepodległości. Towarzyszy jej symbolizująca mądrość Minerwa, wskazująca drogę ku świątyni wiedzy. W kompozycji pojawiają się odniesienia do wybitnych postaci polskiej kultury i nauki, między innymi Mikołaja Kopernika i Jana Kochanowskiego. Przedstawienie niesie przesłanie nadziei na odrodzenie Polski poprzez siłę rodzimej kultury, nauki i sztuki. Istotną częścią spotkania była rekonstrukcja powojennych losów obrazu. Dzieło, pochodzące z pałacu Popielów w Ściborzycach, trafiło po wojnie do Muzeum w Kielcach, następnie do Centralnej Składnicy Muzealnej w Kozłówce, a w 1987 roku znalazło się w zbiorach Muzeum Oręża Polskiego w Kołobrzegu. Odtworzenie tej drogi pozwala lepiej zrozumieć historię przemieszczania się polskich kolekcji i losy dzieł sztuki po II wojnie światowej. Spotkanie było również okazją do zaprezentowania obrazu po przeprowadzonych pracach konserwatorskich. Ich realizacja była możliwa dzięki dofinansowaniu ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Wspieranie działań muzealnych”, finansowanego z Funduszu Promocji Kultury. Konserwacja pozwoliła przywrócić czytelność kompozycji i wydobyć szczegóły, które wcześniej były trudne do dostrzeżenia. „Alegoria Polski”, którą dziś możemy utożsamiać z „Polską we łzach” Domenico del Frate to nie tylko interesujący zabytek malarstwa początku XIX wieku. To także świadectwo epoki, w której sztuka podejmowała temat utraty państwowości, tożsamości narodowej i nadziei na odrodzenie. Badania nad obrazem pokazują, jak wiele historii może kryć się za jednym dziełem sztuki – i jak ważne jest ich odkrywanie oraz ochrona dla przyszłych pokoleń.
